Suvarnabhumi–Dvaravati [20]: Melayu dan Cham, Pedagang Maritim bagi Ayutthaya

Artikel di ambil dari : Singgora Syburi

Maklumat asal : Sujit Wongthes 

 Melayu Cham

❝ Melayu Cham ialah penduduk asal Asia Tenggara dan telah wujud di wilayah yang kini dikenali sebagai Thailand sebelum munculnya kelompok yang menamakan diri mereka sebagai orang Thai. ❞

Kerajaan Ayutthaya mengangkat orang Melayu sebagai pengurus perdagangan maritim di Laut Andaman (Lautan Hindi) kerana mereka terkenal dengan kepakaran dalam pelayaran dan perdagangan laut. (Lihat buku Sejarah Lautan Hindi karya Thida Saraya, terbitan Muang Boran, cetakan pertama 2011.)

Nama Mueang Patha Khu Cham dipercayai mengalami perubahan daripada nama asal Mueang Pla Tha Khu Cham, yang bermaksud kota di tebing Khlong Khu Cham. 

Ini menunjukkan bahawa nama tersebut lebih merupakan panggilan berdasarkan lokasi geografi sesebuah penempatan penting, bukannya nama rasmi bandar. 

Ia merupakan sebutan yang digunakan secara lisan oleh masyarakat ketika itu dan kemudiannya direkodkan dalam karya-karya sejarah.

Cham sebagai identiti budaya

Istilah Cham ialah satu nama budaya, sama seperti istilah Chek, Khaek atau Khom. Ia merujuk kepada penduduk Kerajaan Champa di Vietnam yang tergolong dalam rumpun bahasa dan budaya Melayu. Ada kalanya mereka turut disebut sebagai Melayu-Cham.

Nenek moyang mereka berasal daripada masyarakat purba dalam budaya Sa Huynh, yang terdiri daripada pelbagai kelompok etnik yang mengamalkan kepercayaan animisme. Walaupun berbeza etnik, mereka menggunakan bahasa Melayu sebagai lingua franca dan mahir dalam pelayaran laut jauh, bahkan sebelum orang China menguasai perdagangan maritim.

Masyarakat Cham atau budaya Sa Huynh membawa bersama pelbagai objek suci seperti lingling-o dan gendang gangsa (mohoratuek) ke Teluk Thailand melalui lembangan Sungai Tha Chin–Mae Klong sekitar 2,000 tahun yang lalu, iaitu kira-kira pada tahun 500 Masihi.

Selepas tahun 1000 Masihi, Kerajaan Champa menerima pengaruh tamadun India. Mereka menganut agama Hindu, Buddha serta masih mengekalkan unsur kepercayaan tradisional.

 

Pengaruh Champa kemudian berkembang ke lembangan Sungai Mekong di kawasan Champasak (Laos) dan seterusnya ke wilayah Isan (Thailand). .

Sekitar abad ke-14 Masihi, sebahagian besar masyarakat Cham memeluk agama Islam yang dibawa melalui jaringan perdagangan dengan China.

Melayu Cham sebagai pedagang maritim

Sejak sebelum tahun 1000 Masihi lagi, masyarakat Melayu Cham belayar menyusuri pesisir pantai untuk berdagang dengan kerajaan-kerajaan awal di wilayah yang kini menjadi Thailand, antaranya:

Lang Ya Xiu (Lang Kia Chu) di lembangan Sungai Tha Chin–Mae Klong.

To-lo-po-ti (Dvaravati) di lembangan Sungai Pa Sak–Lopburi.

Pada zaman Kerajaan Ayodhya Sri Ramathep, Champa muncul sebagai kuasa perdagangan maritim yang kukuh serta mempunyai hubungan dagang yang rapat dengan kelompok Siam. 

Oleh sebab itu, wujud komuniti Cham dalam kawasan penempatan Siam di sekitar Khlong Takhian, yang pada peta zaman Raja Narai dikenali sebagai Khlong Khu Cham Yai.

Peranan orang Cham dalam Kerajaan Ayutthaya

Terdapat alasan yang kukuh untuk mempercayai bahawa orang Cham turut berkhidmat dalam Kor Sukarelawan Cham (Kong Asa Cham), yang berfungsi hampir sama seperti angkatan laut ketika berlaku peperangan.

Pada waktu aman pula, mereka bertanggungjawab mengawal kapal-kapal diraja serta memainkan alat muzik semasa istiadat menyambut keberangkatan raja. Oleh sebab itu, alat muzik yang digunakan dalam istiadat diraja sehingga hari ini masih dikenali sebagai Pi Chawa dan Gendang Khaek Melayu.

Pada zaman Kerajaan Ayutthaya, anggota Kor Sukarelawan Cham merupakan pegawai kerajaan yang memiliki pangkat dan hak tanah (sakdina), malah nama mereka turut tercatat dalam undang-undang ketenteraan wilayah.

Pedagang Cham pula menikmati kedudukan sosial yang setaraf dengan pedagang Cina dan Jawa. Oleh itu, dalam Kot Monthien Ban (Undang-undang Istana), mereka disebut bersama sebagai “Cina, Cham, Jawa dan pelbagai bangsa lain.”

Sumber asal: Suvarnabhumi–Dvaravati [20]: Melayu dan Cham, Pedagang Maritim bagi Ayutthaya oleh Sujit Wongthes.